سرمایه اجتماعی

سرمایه اجتماعی نعمت الهی

امروزه با انفجار اطلاعات و سرعت پیشرفت علم در همه ابعاد، خیلی از دانش پژوهان و علم جویان به دنبال این هستند که ببینند کتب الهی از جمله قرآن چه نظری در باره برخی علوم دارند و آیا می توان آن را به عنوان یک پایه و بنیاد برای علوم امروزی که از قدیم الایام بوده است، به حساب آورد یا خیر؟

یکی از زمینه های علمی که امروزه می توان آن را طبق آیات و روایات و احادیث درباره آن صحبت به میان آورد علوم اجتماعی و مدیریتیاست.

قرآن از دیرباز دین بسیار اجتماعی بوده است و پیامبر و همه ائمه هیچکدام مثل ادیان مسیحیت و یهودیت، گوشه نشینی و ازلت گزینی را پیشنهاد نکرده اند تا جایی که در بین توصیه های اکید پیامبر اسلام حدیث ذیل به صورت مکرر و متواتر به چشم میخورد

یدُ اللّه ِ معَ الجَماعهِ

دست خدا با جماعت است.

کنزالعمال حدیث ۲۰۲۴۱

 و از این قبیل احادیث از زبان مبارک پیامبر در بین فرامین و دستورات بزرگان و معصومین زیاد به چشم میخورد. حال به دنبال این موضوع هستیم که ببینیم ایا خود قرآن در این باره آیا آیاتی ارائه داده است یا خیر.
در طول تحصیلم در مقطع کارشناسی ارشد یکی از مباحثی که همیشه علاقه به پیگیری آن بودم سرمایه اجتماعی بود. سرمایه اجتماعی یکی از مفاهیم جامعه شناسی نوین است که برای وجود آمدن همبستگی و هم افزایی اجتماع و مردم جامعه برای رسیدن به هدف لازم است. سرمایه اجتماعی به زبان خودمانی همان اعتماد یا مشارکت تعریف می شود. اعتماد مردم به دولتمردان و اعتماد دولت مردان به مردم. اگر در کشوری این اعتماد در سطح بالایی از برسد، و مردم به سطح بالای از اطمینان برسند که دولتمردان آنان خیر خواهان آنان نیز هستند آن کشور می تواند کاری بکند کارستان.
در بین اصطلاحات مدیریتی به کرات گفته شده که هر کشور برای پیشرفت احتیاج به اقتصاد قوی و فرهنگ مناسب و نیروی کار کافی نیاز دارد و این سه ، چرخ دنده های ماشین پیشرفت کشور هستند. اعتماد مانند روغن بین این چرخ دنده هاست که باعث روان شدن و سرعت بخشیدن و مطلوب بودن این پیشرفت می شود.
 اگر امروزه به کشورهای پیشرفته دنیا نگاه کنید میبینیم مردم کشور به حکومت و دولتمردان اعتماد کافی و وافی دارند. کشورهای آسیای شرقی از این حیث بیشترین سهم را دارند. کشوری مثل ژاپن که تمدن چندانی نسبت به ایران و یونان و روم ندارد امروزه تبدیل شده به محل تلاقی سنت و مدرنیته . پوشش آنان از فرهنگ سنتی گرفته شده ولی به شدت کشور صنعتی و پیشرفته ای می باشد.
در تحقیقات فوکویاما و دیگر جامعه شناسان شرق آسیا وقتی سری بزنید میبینید که این کشور بعد از جنگ سنگینی که در جنگ جهانی دوم داشت تنها با اعتماد مردم و خودباوری که حاصل آن اعتماد بود توانست خود را در صدر بزرگترین کشور ها قرار دهد. کشوری که نه آب نه خاک و نه منابع طبیعی به اندازه کشور های دیگر در اختیار ندارد ولی با مردم خود توانسته امروزه یکی از بزرگترین قطب های جهان در بسیاری از زمینه ها باشد به نحوی که هر کس هر کاری از دستش بر نمیاد به این فکر می افتد که ممکن است روزی مردم شرق آسیا به این تکنولوژی دست یابند یا حتی تا کنون دست یافته اند
به هر صورت طبق علاقه شخصی خودم به قرآن کریم و مبحث مورد علاقه ام در طول تحصیلم خواستم نقطه تلاقی و اتصالی بین این دو مبحث پیدا کنم و آن را در معرض دیگران قرار دهم. بسیار خوشحال می شود که بتوانید با نظرات خود بنده را در این راه بیش از پیش یاری کنید
مولفه های ساختاری اعتماد و سرمایه اجتماعی یعنی جایگاه بروز و ظهور اعتماد اجتماعی است. در هر محیطی این بسترها باید وجود داشته باشند تا بتوان سرمایه اجتماعی و اعتماد در آن شکل بگیرد. قطعا اسلام هم داری این بستر ها می باشد که درباره آن صحبت ها به میان آورده است. در سوره آل عمران به وضوح میبینیم که قرآن می فرماید :
وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا
به ریسمان الهی چنگ بزنید و متفرق نشوید
یا در سوره حجرات میفرماید:
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَهٌ فَأَصْلِحُوا بَیْنَ أَخَوَیْکُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ
در حقیقت مؤمنان با هم برادرند پس میان برادرانتان را سازش دهید و از خدا پروا بدارید امید که مورد رحمت قرار گیرید
طبق تفاسیری که از قرآن داریم می توان تا اینجا این درک را داشت که قرآن یک دین اجتماعی است و بر خلاف ان چه دشمنان اسلام از آن نشان داده اند و می دهند. اسلام به همه نیازهای فردی و اجتماعی پاسخ داده است.
برای طولانی نشدن مبحث و خارج از حوصله نشدن من نیز این مباحث را در چند بخش توضیح میدهم که شما عزیزان نیز سود بیشتری از مباحث ببرید

نظرات کاربران